Van inspiratie naar dagelijks bewegen: NSP-winnaars willen de ouderenzorg blijvend in beweging brengen

Iedereen weet dat bewegen belangrijk is. Toch komt het er in de ouderenzorg lang niet altijd van. Niet omdat zorgprofessionals het niet willen, maar omdat tijd ontbreekt, routines lastig te doorbreken zijn en medewerkers vaak niet weten hoe ze bewegen eenvoudig kunnen integreren in hun werk. Met steun van de Nationale Sportinnovator Prijs (NSP) willen Bewegen is Leven, 4itruvian, Sportbedrijf Arnhem en vier zorginstellingen in Arnhem daar verandering in brengen. Hun gezamenlijke ambitie? Bewegen niet langer zien als een los activiteitje, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van iedere dag in de ouderenzorg.

Van sportschool naar spelenderwijs bewegen

Toen Joël Kruisselbrink, bewegingspedagoog, eind 2018 begon in de ouderenzorg, nam hij zijn sportachtergrond mee. “Ik dacht: we gaan mensen sterker maken met gewichten. Maar daar kwam ik al snel van terug. Slechts een kleine groep vindt dat leuk,” vertelt Joël.

Wat hij wél zag, was dat juist de meest inactieve bewoners opleefden wanneer bewegen werd gecombineerd met spel. “Veel bewoners slapen na het ontbijt alweer. Toen ik bewegen speelser maakte, zag ik ineens weer glimlachen verschijnen. Mensen kwamen letterlijk én figuurlijk in beweging.” En dat bleef niet beperkt tot het beweegmoment zelf. “Doordat mensen actiever werden, pakten ze daarna ook weer dagelijkse dingen op. Bijvoorbeeld de vaatwasser uitruimen of samen koffie drinken. Dat is uiteindelijk waar het om draait.”

Bewegen begint bij iemands passie

Vanuit zijn ervaring ontwikkelde Joël bij de Lelie zorggroep, de PLAY-methode. De basis daarvan is eenvoudig: kijk eerst naar wie iemand is en hun passie. “Ik ging niet beginnen met oefeningen, maar met een kop koffie. Ik vroeg mensen wat ze vroeger deden, waar ze plezier uit haalden en wat belangrijk voor hen was.” Zo ontdekte hij bijvoorbeeld dat een bewoner jarenlang kapper was geweest. “We pakten een föhn en bliezen daar een balletje mee naar elkaar over. Dat groeide uiteindelijk uit tot een spelletje ‘föhnpool’. Andere bewoners kwamen erbij staan, collega’s gingen meedoen en er ontstond zelfs een competitie.”

Juist dát is volgens Joël de kracht van bewegen. “Het gaat niet alleen om bewegen. Het gaat om plezier, sociale contacten en weer meedoen. Dan hebben mensen vaak niet eens meer door dat ze aan het bewegen zijn.”

Geert Geurken, strategisch adviseur bij Sportbedrijf Arnhem en beweegdocent seniorensport, vult aan: “Use it or lose it. Door te blijven bewegen behouden we onze kracht, balans en coördinatief vermogen. Dit kan valincidenten of andere gezondheidsproblemen voorkomen. Bewegen is een middel en biedt kansen voor gezondheid, ontmoeting en afleiding van persoonlijke problemen.’’  Sportbedrijf Arnhem streeft naar een passend en kwalitatief beweegaanbod voor iedere inwoner. Van fitte 50-plussers tot kwetsbare ouderen. Dit doen zij door in te zetten op een mix van sport- en beweegmogelijkheden, waaronder bewegen binnen zorg en welzijn. Hierbij adviseert en ondersteunt het Sportbedrijf organisaties bij het ontwikkelen en implementeren van passend aanbod op maat. Dit project sluit naadloos aan op deze strategie.

Een eenvoudige box met een groot effect

Om zorgprofessionals te helpen ontwikkelde Joël de Playbox met eenvoudige materialen, zoals ballen, bekers, ballonnen, een visnet, touw, tape en stevige kunststof eierdozen. “De materialen zijn bewust simpel. Je hebt geen ingewikkelde technologie nodig om mensen in beweging te krijgen.” Via een QR-code op de box krijgen medewerkers direct toegang tot het videoplatform met daarin korte video’s waarin oefeningen worden voorgedaan. “Je hoeft geen beweegexpert te zijn. Even de QR-code scannen en je kunt meteen beginnen. Soms duurt een activiteit maar vijf minuten.”

Ook familieleden of andere bezoekers kunnen de materialen gebruiken. “Je ziet vaak dat familie niet goed meer weet wat ze met hun vader, moeder of opa en oma kunnen doen. Door samen te spelen ontstaat er weer contact en zie je mensen weer lachen,” aldus Joël.

Enthousiasme is niet genoeg

Hoewel de Playbox inmiddels door honderden organisaties wordt gebruikt, zagen Joël en samenwerkingspartner Wouter Hebbink van 4itruvian ook een uitdaging. “Na een inspiratiesessie is iedereen enthousiast”, vertelt Wouter. “Er worden boxen besteld en medewerkers gaan ermee aan de slag. Maar na een paar weken vallen veel mensen toch weer terug in hun oude routines.”

Sportbedrijf Arnhem erkent dit probleem en ziet het project als kans om de samenwerking met zorgorganisaties te versterken in het ontwikkelen en implementeren van een duurzaam beweegaanbod, divers én met plezier.

En precies daar richt het NSP-project zich op, vertelt Wouter verder: “We willen samen met het Sportbedrijf Arnhem ontdekken wat er nodig is om enthousiasme om te zetten in blijvende gedragsverandering. Niet alleen bij de zorgmedewerkers, maar ook bij de teamleiders.” Dat gebeurt met fysieke bijeenkomsten, een digitale leeromgeving, challenges en praktische begeleiding op de werkvloer. “We willen niet alleen inspireren, maar mensen ook ondersteunen tijdens het hele proces.”

Samen onderzoek wat werkt

Binnen het project gaan meerdere zorgorganisaties aan de slag met de methode. Tegelijkertijd wordt onderzocht welke aanpak het beste werkt. Wouter: “We combineren vragenlijsten met ervaringen uit de praktijk. Daarnaast kijkt sportarts Tom Brandon als externe adviseur mee om de aanpak verder te onderbouwen. Hij kijkt wat de daadwerkelijke winsten zijn en waar we rekening mee moeten houden bij deze doelgroep.”

Ook wordt er digitale ondersteuning ontwikkeld die zorgprofessionals helpt om bewegen structureel onderdeel van hun werk te maken. “Het uiteindelijke doel is dat medewerkers iedere dag drie korte beweegmomenten kunnen organiseren. Niet omdat het moet, maar omdat ze ervaren dat het werkt én leuk is,” aldus Wouter.

Op weg naar een nieuwe standaard

Voor Joël draait het uiteindelijk om kwaliteit van leven: “Als mensen plezier hebben, meedoen en niet uit verveling in slaap vallen, dan hebben we al ontzettend veel bereikt.”

Wouter kijkt ook naar de bredere maatschappelijke impact: “De vergrijzing zorgt ervoor dat steeds meer mensen zorg nodig hebben. We moeten daarom slimmer organiseren. Als we een methode kunnen ontwikkelen die in tientallen zorgorganisaties werkt, levert dat uiteindelijk enorme maatschappelijke winst op.” De ambitie is dan ook groter dan de vijf pilotorganisaties. “Alles wat we tijdens dit project leren, willen we delen. Zodat niet alleen deze organisaties ervan profiteren, maar uiteindelijk de hele ouderenzorg.”