Samen werken aan valpreventie in Heerde: door de hele keten te verbinden, bereik je nog meer mensen

In de gemeente Heerde, met zo’n 19.000 inwoners, wordt valpreventie niet als een losse interventie gezien, maar als onderdeel van een bredere, integrale aanpak rondom gezondheid en zelfredzaamheid. De gemeente, fysiotherapeuten, sportaanbieders en welzijnsorganisaties werken hierin nauw samen. Het uitgangspunt: hoe zorg je ervoor dat inwoners zo lang mogelijk vitaal en zelfredzaam blijven?

“We wilden niet alleen inzetten op bewegen, maar juist op een bredere leefstijl. Dus ook voeding, bewustwording en sociale verbinding. Dan maak je pas echt impact,” vertelt Ties Buimer, strategisch beleidsadviseur sociaal domein van de gemeente Heerde.

Eén integrale aanpak

De basis voor die samenwerking in Heerde werd al jaren geleden gelegd. Ties: “We hadden al een sterk regionaal samenwerkingsverband met huisartsen, fysiotherapeuten en welzijn. Daardoor kenden we elkaar al en konden we snel schakelen toen valpreventie op de agenda kwam.”

Toen landelijke ontwikkelingen, zoals het GALA, extra aandacht en middelen brachten, kwam alles in een stroomversnelling. De ambitie was duidelijk: geen losse programma’s meer, maar één samenhangend aanbod voor inwoners. “Veel gemeenten pakken dit soort thema’s nog gesegmenteerd aan. Maar juist door het te verbinden, maak je het sterker én bereik je nog meer mensen.”

In Heerde is dus bewust gekozen voor een brede insteek. Het valpreventieaanbod richt zich niet alleen op mensen met een verhoogd valrisico, maar ook op inwoners die fit willen blijven, overgewicht hebben of lichte klachten ervaren waardoor bijvoorbeeld het huishouden wat lastiger wordt. Het gaat om alle mensen die gemotiveerd zijn om zelfredzaam te blijven,” aldus Ties.

Slim opschalen: van pilot naar structureel aanbod

De aanpak in Heerde begon kleinschalig, met een pilot van drie groepen die volledig door fysiotherapeuten werden begeleid. Al snel bleek dat er veel vraag was. Ties: “Na het eerste jaar zagen we dat het werkte en dat de vraag toenam. Toen hebben we opgeschaald naar zes groepen per jaar en inmiddels zitten we zelfs op negen.”

Die groei bracht echter ook een uitdaging met zich mee. De inzet van alleen de fysiotherapeuten bleek op termijn niet haalbaar, zowel qua capaciteit als kosten. En ook de focus op het preventief willen bedienen van de doelgroepen vroeg om een andere aanpak. Er werd gezocht naar een slimme, duurzame oplossing. Die werd gevonden in de samenwerking met een ondernemende sportaanbieder. De fysiotherapeuten doen nu de intake en nulmeting, een tussentijdse check en de eindmeting. De sportinstructeurs verzorgen de lessen. Zo wordt ieders expertise benut én houden ze het betaalbaar.

Marloes Eibrink, sportinstructeur coördinator fitness bij Sportscenter Bijsterbosch: “Het was niet meer te behappen voor de fysiotherapeuten, dus klopten ze bij ons aan. We hebben meegekeken hoe zij het deden en hebben daarna onze eigen les samengesteld.”

Het valpreventie-programma van gemeente Heerde

Het programma is gebaseerd op het wetenschappelijk onderbouwd en bewezen effectief valpreventieprogramma Otago, maar heeft een eigen draai gekregen omdat ze in Heerde alle doelgroepen willen bedienen.

Binnen het samenwerkingsverband is een convenant opgesteld waarin is vastgelegd dat alle betrokken partijen een rol hebben in de signalering van deelnemers. Daarnaast zijn gezamenlijk ontwikkelde flyers beschikbaar bij alle partners om inwoners te informeren over het aanbod. Om de kwaliteit en effectiviteit te waarborgen, vindt er aan de voorkant eerst een zorgvuldige screening plaats. Daarnaast betalen deelnemers een kleine eigen bijdrage van €30. Die bijdrage is bewust laag gehouden, maar zorgt wel voor een stukje commitment. Mensen kiezen er zo echt voor om mee te doen en haken minder snel af.

Het praktische programma bestaat vervolgens uit tien lessen van anderhalf uur – waarin ze werken aan kracht, balans en coördinatie – en is aangevuld met informatieve onderdelen. Zo zijn er bijeenkomsten over voeding en leefstijl, komt een ergotherapeut langs om tips te geven over veilig bewegen in huis en helpt de buurtsportcoach deelnemers op weg in het lokale sportaanbod. Om dat inzichtelijk te maken, is er een beweegkaart ontwikkeld: een overzicht van alle sport- en beweegmogelijkheden in de gemeente voor verschillende doelgroepen.

Het naprogramma

Meer bereik en betere resultaten

De integrale aanpak werpt zijn vruchten af. Het aantal deelnemers groeit nog steeds, net als het bereik en de doorverwijzingen binnen de keten. “We zien meer mensen in de groepen, meer valtesten en meer doorverwijzingen. Dat is precies wat je wilt bereiken,” aldus Ties.

Ook de fysieke resultaten van deelnemers zijn zichtbaar. Maar dat is niet het enige: ook op mentaal vlak is er winst. Ties: “Mensen gaan echt vooruit. Van twee squats bij de eerste les tot 10 squats of zelfs meer bij de laatste les. Maar misschien nog wel belangrijker: het geluksgevoel neemt bij iedereen toe. Dat sociale aspect is ook heel belangrijk.”

Samenwerking binnen de keten

Een belangrijk succesfactor in Heerde is de samenwerking tussen professionals en het langetermijndenken. Ties: “We willen elkaar niet in de weg zitten, maar juist versterken. We zijn een kleine gemeente, dus je móet elkaar wel vinden. En dat gebeurt ook. Soms zitten fysio en sportschool in hetzelfde gebouw en werken ze al samen. Uiteindelijk gaat het erom dat de inwoner de juiste route kan volgen.” Fysiotherapeut Merdi van Essen is ook aangewezen als coördinator van de ketensamenwerking. “Ik bewaak de samenwerking en breng alle partners regelmatig samen. Zo zorg ik dat iedereen betrokken blijft, dat we afspraken nakomen en dat we blijven verbeteren,” aldus Merdi.

Voor de toekomst zijn ze bezig met het uitbreiden van de groepen, vertelt Merdi: “Via de buurtcoaches is er al een extra groep gekomen, meer gericht op Algemeen Dagelijkse Levensverrichtingen (ADL) en kracht voor ouderen. Maar denk ook aan jonge chronisch zieken, de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) groep en mensen met osteoporose. Maar om al die groepen te betrekken is er tijd nodig, we kunnen niet in een keer zoveel mensen laten meedoen.”

Wat kunnen anderen hiervan leren?

De gemeente Heerde deelt graag hun belangrijkste lessen:

Breng de juiste partijen samen, betrek vanaf het begin fysiotherapeuten, sportaanbieders, huisartsen en welzijn.
Kijk integraal naar gezondheid, niet versnipperd. Combineer thema’s zoals bewegen, voeding en zelfredzaamheid in één aanpak en zet ook actief in op preventie.
Denk vanuit de inwoner. Maak het aanbod aantrekkelijk en laagdrempelig, zonder labels of stigma.
Zet middelen slim in. Door taken te verdelen tussen professionals kun je meer doen met hetzelfde budget.
Zorg voor coördinatie. Blijf de samenwerking actief begeleiden en evalueren.
Werk met enthousiaste kartrekkers. Succes valt of staat met mensen die er écht voor willen gaan.