In Amsterdam werken de GGD, Team Sportservice Amsterdam, zorgprofessionals en sportaanbieders samen aan een brede aanpak van valpreventie. De aanpak begint bij het herkennen van valrisico en het bieden van een passende interventie, maar stopt daar niet. De verbinding met regulier sport- en beweegaanbod helpt 65-plussers om ook daarna in beweging te blijven. Ondernemende sportaanbieders spelen daarin een steeds grotere rol.
Van signaleren naar een passende aanpak
Valpreventie begint met het herkennen van mensen die risico lopen om te vallen. Vanuit de zorg en het sociaal domein wordt aan de hand van een valrisicotest gekeken welke ondersteuning iemand nodig heeft. Vervolgens wordt iemand doorgeleid naar een passende interventie of bij laag valrisico naar regulier sport- en beweegaanbod. In Amsterdam heeft de GGD de regie over de keten en zorgt dat de verschillende partners elkaar hierin weten te vinden. Michelle Bernardus, ketenregisseur valpreventie bij GGD Amsterdam, vertelt: “Mijn rol is om ervoor te zorgen dat de ketenpartners goed samenwerken. Van het voorlichten van senioren en het signaleren van behoeften, het bepalen of er sprake is van valrisico, tot het doorsturen naar passende begeleiding of zorg.”
De GGD heeft Team Sportservice Amsterdam gevraagd om een belangrijk deel van de uitvoering te organiseren. Daarbij is er bewust voor gekozen om ook ondernemende sportaanbieders actief te betrekken.
Ondernemende sport als belangrijk onderdeel van de aanpak
Team Sportservice Amsterdam organiseert de valpreventie-interventies In Balans en Zeker Bewegen in de stad. Via de website Laatjenietvallen.nl kunnen mensen zich aanmelden. In de acht Amsterdamse stadsdelen zijn valpreventiecoördinatoren actief die vervolgens zorgen voor het benaderen van de deelnemers en het regelen van de locaties, docenten en de organisatie van de cursussen. Door de verdeling in stadsdelen is het Amsterdamse voorbeeld ook een mooi voorbeeld voor kleinere gemeenten: de aanpak is ook geschikt om op kleinere schaal in te zetten.
De aanpak in Amsterdam is de afgelopen jaren flink opgeschaald. Waar in 2024 ruim 30 In Balans-cursussen per jaar werden georganiseerd, gaat het inmiddels om bijna 120 cursussen In Balans en ruim 30 cursussen Zeker Bewegen. De ambitie is om dit nog verder uit te breiden. De cursus is gratis voor alle Amsterdammers met een matig valrisico en in iedere groep zitten ongeveer 15 deelnemers.
Meer professionals kunnen worden opgeleid
Deze aanpak vraagt ook om goed opgeleide professionals op het gebied van valpreventie. Naast professionals zoals fysiotherapeuten, worden daarom nu ook buurtsportcoaches en professionals uit de ondernemende sport opgeleid tot docent valpreventie. De opleiding wordt mogelijk gemaakt met financiële middelen van de GGD. De GGD verstrekt subsidie aan Team Sportservice Amsterdam, dat de inzet van professionals en de volledige uitvoering van de trajecten organiseert.
Volgens Wilma Raijmakers, hoofddocent In Balans bij VeiligheidNL en valpreventiecoördinator bij Team Sportservice Amsterdam, zijn sportondernemers zeer geschikt voor het begeleiden van de interventies: “Het grootste deel van de cursus bestaat uit bewegen. Zij zien vanuit hun vakgebied meteen wat wel en niet kan bij een deelnemer en kunnen goed differentiëren. Dat is echt een vak.” Team Sportservice benadert proactief geschikte ondernemers om de opleidingen te volgen.
Van interventie naar structureel bewegen
De sportaanbieder kan namelijk een belangrijke verbinding vormen tussen de valpreventie-interventie en structureel bewegen. Een aanbieder kan een interventie verzorgen, maar ook passend vervolgaanbod bieden. Voor 65-plussers met een lager valrisico kan regulier sportaanbod bovendien een laagdrempelige plek zijn om in beweging te komen. “Sportaanbieders zijn in die zin eigenlijk wel echt de basis. Zij zijn het begin- en het eindpunt in de cirkel van de keten,” aldus Michelle.
Een mooi voorbeeld is BuitenBewegen. Eigenaren André Koster en Sabrina Koster bieden allerlei buitensporten aan voor volwassenen, zoals powerwalking en slowrun. Tijdens een sportdag in Amsterdam-West, georganiseerd door Team Sportservice, ontstond zo’n drie jaar geleden het contact. Daar konden sportaanbieders hun aanbod promoten. Er was een goede klik tussen Team Sportservice en BuitenBewegen. De samenwerking begon met een wandelgroep vanuit BuitenBewegen voor de 55-plus groep in Amsterdam-West. Vervolgens werden André en Sabrina gevraagd om de opleidingen voor In Balans en Zeker Bewegen te volgen. Zonder enige twijfel gingen ze hierop in. Ze hebben beide de opleidingen succesvol afgerond en verzorgen nu zelfstandig de valpreventie cursussen voor de senioren, waarbij zij ook zelf de locatie regelen.
Deelnemers kunnen daarna ook instromen in het reguliere aanbod van BuitenBewegen. André: “We zien dat zo’n 1/3 van de groep doorgaat, 1/3 vaak al zijn of haar eigen beweegmoment heeft en helaas nog 1/3 weer afhaakt na de cursus. Het blijft een uitdaging om iedereen aan het sporten en bewegen te houden. Het mooie van deze cursussen is wel dat je het contact al hebt. Je komt met een grote groep mensen in aanraking en probeert die vervolgens zoveel mogelijk structureel aan het sporten en bewegen te krijgen. Je kent elkaar inmiddels waardoor de drempel ook lager is om te blijven.”
Niet alleen bewegen, ook ontmoeten
De meerwaarde van die doorstroom zit niet alleen in lichamelijke gezondheid. Ook sociale contacten spelen een belangrijke rol. “Er zitten fittere senioren tussen die het leuk vinden om die groep voort te zetten,” vertelt Wilma. “Dan gaan ze samen sporten en daarna nog even koffiedrinken of naar de film.”
Ook voor BuitenBewegen heeft de samenwerking geleid tot nieuw aanbod voor de groeiende groep 55-plussers. André: “Als ondernemer zien we daar natuurlijk ook een kans in. Deze doelgroep is serieus groot en wordt alleen maar groter.”
Benut de ruimte en expertise van ondernemende sportaanbieders
De aanpak biedt volgens de betrokkenen nog volop ruimte om te groeien. Veel cursussen vinden nu nog plaats in buurthuizen, terwijl sportaanbieders overdag vaak ruimte beschikbaar hebben en professionals in huis hebben met ervaring in bewegen. Wilma: “Het zou natuurlijk ideaal zijn als we de daluren bij sportaanbieders kunnen gebruiken. Zo zijn we nu in contact met een grote sportschoolketen. Zij hebben ruimte, geschikte mensen, er is al aanbod en ze kennen de doelgroep.”
Juist die combinatie van sportkennis, praktijkervaring en ondernemerschap maakt sportaanbieders waardevol binnen de keten. Ze kunnen snel schakelen, hun aanbod aanpassen en deelnemers helpen bij een volgende stap. André: “We komen echt uit die sport- en beweegsector. We schieten dingen net even anders in. Ook wordt die drempel dus verlaagd om bij ons te kunnen blijven.”
De urgentie groeit
De noodzaak voor een sterke valpreventieaanpak en passend beweegaanbod neemt de komende jaren verder toe. “Amsterdam telt in 2050 naar verwachting ongeveer 190.000 senioren,” vertelt Michelle. Een groeiende groep inwoners moet dus gezond, vitaal en zo lang mogelijk zelfstandig ouder kunnen worden. Bewegen speelt daarin een belangrijke rol: niet alleen bij het voorkomen van vallen, maar ook voor kracht, zelfvertrouwen, gezondheid en sociale contacten.
Een sterke keten wordt daarmee steeds belangrijker. De GGD werkt daarom met betrokken partijen aan duidelijke werkinstructies en afspraken, zodat iedereen weet wat zijn rol is en hoe partners elkaar kunnen vinden. “Zorg dat er contact is en dat iedereen elkaar kent binnen die keten,” vertelt Michelle verder. “De behoeften en de verschillende mogelijkheden moeten helder zijn en iedereen moet elkaar goed kunnen vinden. De 65-plussers staan hierin centraal.”
Wat kunnen anderen hiervan leren?
De Amsterdamse aanpak laat zien dat valpreventie meer is dan een losse interventie. Door zorg, sociaal domein en sport met elkaar te verbinden, ontstaat een keten waarin signalering, doorverwijzing, begeleiding en structureel bewegen op elkaar aansluiten. Voor gemeenten en sportaanbieders zijn daar een aantal lessen uit te trekken:
- Kijk breder dan de traditionele partners: Ondernemende sportaanbieders beschikken over kennis van bewegen, kunnen capaciteit in tijd en ruimte (locatie) bieden en bezitten ondernemingskracht. Hiermee zijn ze een waardevolle schakel in de keten.
- Investeer in samenwerking: Zorg dat de ketenregisseur valpreventie de ondernemende sportaanbieders in beeld heeft en actief benadert voor samenwerking binnen de keten. Vraag uit of zij geschikt aanbod hebben of willen opzetten.
- Maak de stap naar structureel bewegen onderdeel van de aanpak: Denk niet alleen aan de interventie, maar ook aan passend vervolgaanbod waarmee deelnemers actief kunnen blijven. Sportaanbieders kunnen zowel een belangrijke rol spelen bij de interventie als het vervolgaanbod. Zij kunnen snel schakelen, bestaand aanbod aanpassen en nieuw aanbod ontwikkelen voor een groeiende groep ouderen.
- Maak ruimte voor de doelgroep: Kijk bijvoorbeeld naar de daluren en locaties van sportaanbieders om de capaciteit van de valpreventieaanpak te vergroten.
Voor sportaanbieders heeft André tot slot een eenvoudig advies: “Gewoon doen! Zoek die samenwerking op, want je maakt elkaar alleen maar sterker.”
