Sport en bewegen met een chronische aandoening: zo slaan we de brug tussen zorg en sport

Mensen met een chronische aandoening hebben vaak baat bij sport en bewegen. Uit onderzoek van het Mulier Instituut, gebaseerd op 14 interviews met mensen met uiteenlopende aandoeningen (zoals hart- en longaandoeningen of reuma), blijkt dat hun belangrijkste motivatie is om achteruitgang te beperken en conditie te behouden. Maar tegelijkertijd ervaren ze ook drempels, zoals vermoeidheid of pijn. In dit artikel lichten we het belang van kennis van de doelgroep en goede begeleiding uit, om ook deze doelgroep in beweging te brengen én houden.

Drempels bij sport en bewegen door mensen met een chronische aandoening

De grootste gemene deler is vermoeidheid, wat vaak onvoorspelbaar is en bepalend voor wat iemand aankan. Daarnaast verschillen de belemmeringen per aandoening. Denk aan bij pijn bij reuma, benauwdheid bij longproblemen of beperkte mobiliteit bij aandoeningen aan het bewegingsapparaat.

Maar de deelnemers van het onderzoek ervaren ook praktische drempels, zoals gebrek aan passende begeleiding, onhandige lestijden en hoge kosten en/of onduidelijkheid over vergoedingen.

Toegankelijk aanbod creëren

Toch liggen er grote kansen. Mensen met een chronische aandoening hebben bij het sporten en bewegen behoefte aan maatwerk en herkenning van grenzen, begeleiders met basiskennis van de aandoening, en warme toeleiding vanuit zorg naar regulier aanbod. Met het juiste aanbod kunnen ondernemende sportaanbieders hier een belangrijke rol in spelen. Hieronder hebben wij een aantal praktische tips op een rijtje gezet.

Volgens het rapport kunnen BRC-functionarissen (buurtsport- & beweegcoaches, coördinator sport & preventie, clubkadercoaches) de brug slaan tussen deze twee werelden. Gemeenten hebben daarbij opdracht om toegankelijk aanbod te stimuleren.

Tips voor ondernemende sportaanbieders

We hebben een aantal tips op een rijtje gezet om als ondernemende sportaanbieder toegankelijk aanbod te creëren voor mensen met een chronische aandoening:

1. Doelgroepinzicht

• Meet succes niet in PR’s, maar in behoud van conditie, functioneren en regelmaat.
• Houd rekening met vermoeidheid: werk met energievariatie (bijv. drie intensiteitsopties per oefening).

2. Programma-ontwerp

• Bied een thuisprotocol aan met eenvoudige materialen (stoel, handdoek, weerstandsband) om continuïteit te bevorderen.
• Bied altijd drie varianten: zittend, staand, lichte intensiteit.
• Start elke les met een korte check-in (energieniveau, pijn, ademhaling).
• Creëer een ‘Stop = oké’ cultuur – deelnemers mogen altijd pauzeren.
• Zorg voor een parfumvrij en goed geventileerd lesklimaat.
• Plan lessen overdag, bij voorkeur in middagtijdvakken van 25–40 minuten.

3. Begeleiding & kennis

• Gebruik een intake-light: vraag niet naar diagnoses, maar naar doelen, beperkingen, triggers en medicatiemomenten.
• Investeer in een kort basispakket voor trainers (1–2 uur e-learning of klinische training).
• Herken de belangrijkste ‘rode vlaggen’: wanneer stoppen of doorverwijzen?

4. Samenwerking & instroom

• Bied pilotplaatsen aan om drempels te verlagen en feedback vanuit de zorg te verzamelen.
• Leg vaste contacten met buurtsportcoaches en, indien van toepassing, gemeentelijke coördinatoren sport & preventie.
• Zoek ook uit wie er in jouw gemeente al met deze doelgroep werkt. Ga in gesprek en kijk hoe jullie elkaar kunnen versterken ten behoeve van de doelgroep.
• Ontwikkel een handleiding voor zorgprofessionals met informatie over veiligheid, lesopzet, contactpersoon en proeflessen.

5. Prijs & product

• Bied een rustgarantie: kosteloos omboeken tot één uur vooraf.
• Ontwikkel buddy-tickets (deelnemer + partner of mantelzorger).
• Gebruik flexibele abonnementen of strippenkaarten vanwege wisselende belastbaarheid.

6. Risico & communicatie

• Houd bij wat wel of niet goed werkt om van te leren en het aanbod verder te verbeteren.
• Geef geen medisch advies en doe geen genezingsclaims.
• Focus op functioneren, zelfstandigheid en kwaliteit van leven.

Sportprofessionals zijn geen zorgprofessionals

Het is belangrijk om te onthouden dat sportprofessionals een belangrijke rol kunnen spelen in het ondersteunen van deze doelgroep, maar dat het geen zorgprofessionals zijn. Het is niet realistisch dat sportaanbieders ‘zorgkennis’ opbouwen voor elke aandoening. Wat wél kan, is het herkennen van rode vlaggen en op basis daarvan doseren en het tempo aanpassen. Ook zijn ondernemende sportaanbieders zeer geschikt om maatwerk te bieden, keuzevrijheid te bieden in het aanbod en te monitoren.